Do góry

3| Podstawy edukacji finansowej

08.ai

Pan Krzysztof mieszka wspólnie z żoną Marią. Obydwoje mają niewielkie emerytury. Mimo to zdecydowali się na zaciągnięcie pożyczki. Cel był słuszny, bo na remont mieszkania. Wysokość raty to prawie połowa jednej emerytury. Przez kilka miesięcy spłacali sumiennie raty pożyczki. Niestety nie przewidzieli, że coś się może wydarzyć. Pani Maria poważnie zachorowała, wymaga kosztownego leczenia. Zdecydowali, że będą walczyć o jej zdrowie. Niestety wybór był taki - albo zakup leków albo spłata raty pożyczki. W konsekwencji bank wypowiedział umowę pożyczki, zagroził egzekucją komorniczą. Boją się, że komornik będzie egzekwował należność z ich emerytur i nie będą mieli pieniędzy ani na leczenie ani na opłatę mieszkania.

Takiej sytuacji można było uniknąć gdyby pani Maria i pan Krzysztof potrafili planować swoje wydatki, analizować swój budżet domowy, a przede wszystkich gdyby wiedzieli co znaczy „pożyczać z głową”. Poniżej kilka wskazówek jak rozsądnie podejmować decyzje o istotnych wydatkach aby nie popaść w kłopoty finansowe.

3.1. Kontroluj swój budżet domowy - jak rozsądnie planować wydatki?

Każdy z nas wielokrotnie próbował spisywać własne wydatki. Ale często po kilku dniach zniechęcamy się do tej pracy nie widząc w tym sensu. W tym rozdziale dowiemy się jak ważne jest kontrolowanie własnych wydatków, co zrobić aby mieć środki na sytuacje nagłe ale też jak realizować własne cele finansowe.

Pierwszy krok to sporządzenie budżetu domowego czyli spisanie wszystkich wydatków i dochodów. Tylko w ten sposób jesteśmy w stanie dokonać analizy naszych dochodów i wydatków. Będziemy w stanie ocenić własną sytuację finansową, planować i kontrolować nawyki związane z wydatkami, ustalać stałe comiesięczne wpływy i wydatki. Łatwiej też nam będzie wykryć wszelkie nieszczelności i wypływy z budżetu. Jednym słowem dobrze sporządzony budżet domowy pomoże rozsądnie planować bieżące wydatki, podjąć decyzję o zrezygnowaniu z niepotrzebnych wydatków lub dokonaniu ewentualnych oszczędności. Zaczniemy świadome rozporządzanie pieniędzmi.

Przystępując do konstruowanie własnego budżetu należy uwzględnić nie tylko dochody stałe, ale też ewentualne wpływy dodatkowe.

Planowanie budżetu domowego nie jest trudne, choć wymaga wkładu pracy. Trzeba przede wszystkim być uczciwym wobec samego siebie, nie omijać żadnych pozycji, nie zaniżać wydatków. Trzeba być dokładnym i systematycznym, bo tworzenie budżetu wymaga regularnego odnotowywania zwłaszcza tych drobnych sum, które szybko tworzą wysokie kwoty.

Codziennie trzeba spisywać każdą wydaną kwotę, nawet tę najmniejszą. Jeśli prowadzimy gospodarstwo domowe z innymi osobami warto aby włączyły się do konstruowania budżetu.

Po miesiącu będziemy mogli przeanalizować nasze wydatki. Może się okazać, iż niektóre z nich nie były potrzebne. Dziennik wydatków warto prowadzić stale. Pomocne może być stworzenie prostej tabeli, w którą będziemy regularnie wpisywać nasze dochody i wydatki. Taka tabela pozwoli nam nie tylko przeanalizować naszą sytuację finansową ale ułatwi nam pracę nad jej poprawą.

Dla opracowania budżetu domowego przydatny jest poniższy formularz:

Arkusz miesięcznych dochodów i wydatków

DOCHODY

kwota

jednostka czasu

rocznie

miesięcznie

Wynagrodzenie
za pracę (netto)

Emerytury

Zasiłki

Alimenty

Inne dochody

RAZEM

Dochody:

  • wpisywane są zawsze kwoty netto, czyli dochody po odjęciu obowiązujących podatków i składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne,
  • bierzemy pod uwagę dochody wszystkich członków rodziny nawet te najmniejsze,
  • musimy pamiętać o właściwym zapisie: ustalając budżet miesięczny, kwotę którą otrzymujemy raz w roku dzielimy na 12 m-cy.

Przykład.aiPrzykład:

otrzymuję dochód w wysokości 300 zł raz na 3 miesiące. W rubryce kwota wpisuję wysokość tego dochodu tzn. 300 zł, w rubryce jednostka czasu – kwartał, w rubryce rocznie – 300 zł x 4 = 1 200 zł, w rubryce miesięcznie – 1 200 : 12 = 100 zł


WYDATKI

kwota

jednostka czasu

rocznie

miesięcznie

A. Zobowiązania

Czynsz

Elektryczność

Gaz

Alimenty

Telefon stacjonarny
i komórkowy

TV – abonament

Internet

Ubezpieczenia (samochodu, domu, na życie)

Spłaty kredytu, pożyczek

Inne

RAZEM


WYDATKI

kwota

jednostka czasu

rocznie

miesięcznie

B. Inne stałe wydatki

Wyżywienie

Transport, bilety

Paliwo

Lekarstwa, wizyty
u lekarzy

Kosmetyki

Środki czystości

Inne wydatki

RAZEM


WYDATKI

kwota

jednostka czasu

rocznie

miesięcznie

Remonty

Naprawy

Zakup/wymiana
urządzeń domowych

Wakacje

Odzież i obuwie

Prezenty

Inne

RAZEM


miesięczne

DOCHODY

WYDATKI

A. zobowiązania

B. inne stałe wydatki

C. koszty okazjonalne

WYDATKI razem (A+B+C)

SALDO (Dochody - Wydatki)

3.2. Jak oszczędzać czyli co to jest „poduszka bezpieczeństwa”?

Jeżeli po podsumowaniu dochodów i wydatków okaże się, że wydajemy więcej niż wpływa do naszego budżetu to konieczne jest zastanowienie się, jak zmienić tę sytuację. Mamy dwa wyjścia albo zwiększyć dochody albo zmniejszyć wydatki. Dlatego warto się zastanowić czy istnieje możliwość zwiększenia dochodów np. poprzez podjęcie dodatkowej pracy, a może warto ograniczyć wydatki bo nie wszystkie są konieczne.

Oszczędności to różnica pomiędzy dochodami a wydatkami.

Poniżej kilka sugestii co można zrobić aby zaoszczędzić.

Co oszczędzamy: woda

W jaki sposób

  • naprawiamy kapiące krany i nieszczelne spłuczki,
  • nie wylewamy niepotrzebnie wody, która została np. po myciu warzyw – można ją zużyć do podlewania czy sprzątania,
  • nie traktujmy toalety jak śmietnika na odpady,
  • biorąc szybki prysznic zamiast kąpieli w wannie zaoszczędzimy 30% wody,
  • zakręcamy kran myjąc zęby czy twarz,
  • warto zainstalować spłuczkę z przyciskiem regulującym ilość spłukiwanej wody,
  • montujmy baterie jednouchwytowe, które regulują temperaturę natychmiast,
  • właściciele domków jednorodzinnych mogą założyć zbiorniki na wodę deszczową, którą potem można wykorzystywać do podlewania ogródka.

Co oszczędzamy: energia elektryczna i gaz

W jaki sposób

  1. lodówko-zamrażarka:
  • najlepiej gdy nie stoi w ciepłych pomieszczeniach, zwłaszcza przy kaloryferach i w miejscach silnie nasłonecznionych,
  • temperatura w lodówce - od 6 °C do 8 °C,
  • temperatura w zamrażarce - 18 °C,
  • otwieramy lodówkę lub zamrażarkę tylko na tak długo, jak to jest potrzebne. Jeżeli drzwi chłodziarki są otwarte dłużej, to dostaje się do niej wilgotne powietrze z zewnątrz, wilgoć zamarza, a rosnąca warstwa lodu pogarsza sprawność chłodzenia,
  • jedzenie, które ma być ponownie umieszczona w lodówce (np. po odkrojeniu potrzebnej części), chowamy tam jak najszybciej, żeby nie zdążyło się ogrzać,
  • produkty z zamrażarki rozmrażajmy w lodówce, ponieważ pochłaniają one ciepło jej wnętrza i w efekcie lodówka zużyje mniej energii,
  • regularnie myjemy urządzenia chłodzące, te, które nie mają funkcji odmrażania, co jakiś czas odmrażamy - warstwa lodu nie może przekraczać 10 mm.
  1. Pralka – uruchamiamy tylko wtedy, kiedy jest zgromadzony pełny ładunek. Dwa prania z niepełnym ładunkiem, to większe o 35% zużycie energii elektrycznej.
  2. Kupując nowe urządzenia gospodarstwa domowego upewnijmy się czy są energooszczędne.
  3. Korzystajmy z programów ekonomicznych zarówno przy praniu jak i zmywaniu w zmywarce.
  4. Gotujmy w małej ilości wody.
  5. Przy pieczeniu otwierajmy drzwiczki piekarnika jak najrzadziej.
  6. Używajmy przykrywek do garnków.
  7. W czasie gotowania starajmy się dopasować wielkość naczynia do wielkości elementu grzejnego (średnica garnka powinna być o ok. 2 cm większa od średnicy płyty grzejnej).
  8. Wymieniajmy żarówki na energooszczędne.
  9. Wyłączajmy przycisk stand-by, który jest najbardziej podstępnym pożeraczem prądu
  10. Zawsze wyjmujemy wtyczki z kontaktów np. ładowarki
  11. Gasimy światło w pomieszczeniach w których nikt nie przebywa

Co oszczędzamy: ogrzewanie

W jaki sposób

  1. W nocy przykręcamy ogrzewanie, wyjdzie nam to na zdrowie i pozwoli oszczędzać - w czasie nocy temperatura na zewnątrz jest najniższa i wtedy to straty ciepła są największe,
  2. Nie zasłaniamy kaloryferów firankami i meblami, bo to ogranicza efekty ich pracy,
  3. Zasłaniamy wszystkie nieszczelności w drzwiach, oknach, itd. (aby je znaleźć wystarczy użyć płomienia świeczki, zapałkę czy zapalniczkę, za ich pomocą sprawdzamy jak odchyla się płomień), ale należy pamiętać aby nie zasłaniać otworów wentylacyjnych
  4. Zakręcamy ogrzewanie w tych pomieszczeniach z których nie korzystamy wcale lub rzadko.

Co oszczędzamy: zakupy

W jaki sposób

  1. Na zakupy trzeba się nauczyć chodzić z listą i pełnym żołądkiem. Wtedy będziemy bardziej odporni na różne promocje i inne marketingowe zabiegi.
  2. Sprawdzamy paragony.
  3. Porównujemy ceny w różnych sklepach.
  4. Kierujemy się potrzebami, a nie emocjami i zachciankami.
  5. Nie kupujemy tzw. gotowych dań, obiad ugotowany w domu zawsze będzie tańszy, zdrowszy i smaczniejszy
  6. Śniadania do pracy, szkoły, na wycieczki przygotowujemy w domu

Co oszczędzamy: wydatki bankowe

W jaki sposób

  1. Najwięcej płacimy za przelewy składane w oddziale. Można zaoszczędzić przekonując się do operacji internetowych – w wielu instytucjach bankowych takie usługi są całkowicie bezpłatne.
  2. Wypłacać pieniądze zawsze w bezprowizyjnych bankomatach swojego banku.

Kontrolowanie wydatków oraz podejmowanie działań oszczędnościowych spowoduje, że pozostanie nam pewna kwota pieniędzy, którą będziemy mogli przeznaczyć na własne cele finansowe oraz na tzw. czarną godzinę czyli wydatki nagłe.

Cele finansowe możemy podzielić na trzy kategorie:

  • wydatki nagłe
  • cele krótkoterminowe (gromadzenie pieniędzy np. na sezon grzewczy),
  • cele długoterminowe.

Im cel jest dla nas bardziej atrakcyjny tym łatwiej będzie nam oszczędzać. Jeśli uda się odkładać nawet niewielkie kwoty na nasze cele finansowe, unikniemy jednorazowych, dużych wydatków, które mogą poważnie nadszarpnąć nasz budżet. Dzięki takiej polityce finansowej być może nie będziemy zmuszeni zaciągać kredytów na uroczystości rodzinne, które z pewnym wyprzedzeniem można przewidzieć (np. śluby dzieci).

Każdy z nas wie, że powinien mieć odłożone pieniądze także na tzw. sytuacje niespodziewane ale nie każdemu się udaje te pieniądze odłożyć. W rezultacie gdy pojawia się jakiś nagły wydatek, zaciągamy pożyczki. Tymczasem warto tworzyć taką poduszkę bezpieczeństwa wcześniej. Analizując nasz budżet będziemy wiedzieli na jaką kwotę nas stać. Może to być nawet 10 zł miesięcznie. Po roku będzie to już przecież 120 zł.

3.3. Jak pożyczać z głową?

Podejmując decyzję o pożyczeniu pieniędzy należy zawsze przeanalizować własny budżet czy jesteśmy w stanie spłacić pożyczoną kwotę oraz zastanowić się czy cel na który mamy przeznaczyć pożyczone pieniądze jest na tyle atrakcyjny, aby warto było podjąć taką decyzję.

Analizując budżet należy przede wszystkim zwrócić uwagę czy po zaspokojeniu wszystkich wydatków pozostanie nam kwota która pozwoli na spłatę raty. Decydując się na pożyczenie pieniędzy musimy pamiętać, że kredyt zawsze kosztuje. W kredycie zawarte są również opłaty bankowe i im więcej potrzebujemy czasu na jego spłatę tym jest on droższy. Decydując się na wzięcie kredytu jednocześnie zobowiązujemy się do jego spłaty niekiedy nawet w dalekiej przyszłości, a nie wiemy jaka wówczas będzie nasza sytuacja finansowa i rodzinna.

Dlatego przed podjęciem decyzji o pożyczeniu pieniędzy dobrze odpowiedzieć sobie na następujące pytania:

  • czy naprawdę potrzebujemy tej rzeczy, która ma być kupiona za pożyczone pieniądze. Czy jest to tylko nasza „zachcianka” czy rzeczywista „potrzeba”,
  • czy możemy poczekać z zakupem i zaoszczędzić z naszych dochodów;
  • czy ta zakupiona rzecz posłuży nam dłużej niż czas jaki jest potrzebny na jej spłatę;
  • jak kredyt, który zaciągniemy na zakup tej rzeczy wpłynie na nasz budżet domowy i wywiązywanie się z bieżących zobowiązań;
  • czy faktycznie jesteśmy w stanie wywiązać się ze spłaty kredytu przez cały okres, czy wnikliwie przeanalizowaliśmy naszą sytuację i możliwości.

Możemy pożyczyć pieniądze od znajomych albo od instytucji finansowych. W jednym i drugim przypadku należy ustalić jakie będą dodatkowe koszty takiej pożyczki, to znaczy o ile więcej musimy oddać niż pożyczyć. Pamiętajmy, że banki są zobowiązane przedstawić nam dokładną kalkulację kredytu, z której jasno wynika ile faktycznie on kosztuje. Inaczej jest z instytucjami pozabankowymi (są to instytucje nie objęte nadzorem Komisji Nadzoru Finansowego).

Dlatego przed zaciągnięciem pożyczki należy:

  1. Sprawdzić wiarygodność firmy od której pożyczamy – możemy to zrobić pod bezpłatnym numerem 800 290 479. Może też pod tym numerem upewnić się czy dana instytucja objęta jest nadzorem finansowym
  2. Policzyć całkowity koszt pożyczki – instytucja udzielająca pożyczki zobowiązana jest do poinformowania o wysokości rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania pożyczki (RRSO) oraz o całkowitej kwocie do zapłaty. Jeśli mamy kłopoty z uzyskaniem takiej informacji, możemy spróbować samodzielnie policzyć koszt pożyczki za pomocą kalkulatora dostępnego na stronie internetowej www.zanim-podpiszesz.pl.
  3. Przed podpisaniem każdej umowy należy dokładnie ją przeczytać, a wszystkie niejasne sformułowania wyjaśnić. Nigdy nie podpisywać umowy bez jej przeczytania i zrozumienia co poszczególne zapisy oznaczają.

Umowa musi zawierać:

  • Nasze dane - imię, nazwisko, adres
  • Dane kredytodawcy lub pośrednika kredytowego - imię, nazwisko (nazwę) i adres (siedzibę)
  • rodzaj kredytu;
  • czas obowiązywania umowy;
  • całkowitą kwotę kredytu;
  • terminy i sposób wypłaty kredytu;
  • stopę oprocentowania kredytu oraz warunki jej zmiany;
  • rzeczywistą roczną stopę oprocentowania oraz całkowitą kwotę do zapłaty;
  • zasady i terminy spłaty kredytu (m.in. kolejności zaliczania rat kredytu konsumenckiego na poczet należności kredytodawcy, możliwości otrzymania bezpłatnego harmonogramu spłaty);
  • informację o innych kosztach, które będziemy zobowiązani ponieść w związku z umową (m.in. opłatach, prowizjach, marżach oraz kosztach usług dodatkowych, jeżeli są znane kredytodawcy, oraz warunki na jakich koszty te mogą ulec zmianie);
  • roczną stopę oprocentowania zadłużenia przeterminowanego, warunki jej zmiany oraz ewentualne inne opłaty z tytułu zaległości w spłacie kredytu;
  • sposób zabezpieczenia i ubezpieczenia spłaty kredytu, jeżeli umowa je przewiduje;
  • termin, sposób i skutki odstąpienia przez nas od umowy;
  • czy mamy prawo do spłaty kredytu przed terminem i jakie czy będą z tego powodu jakieś dodatkowe koszty;
  1. Dobrze też porównać propozycje w różnych miejscach i wybrać tę, która będzie dla nas najkorzystniejsza. Szczególnie zwrócić trzeba uwagę na następujące elementy:
  • czy oprocentowanie pożyczki nie jest znacznie wyższe niż inne oferty na rynku;
  • czy firma wymaga wniesienia wysokiego zabezpieczenia pożyczki zanim pożyczka zostanie udzielona – brak terminowego spłacania pożyczki może się wiązać z utratą zabezpieczenia, którego wartość najczęściej znacznie przewyższa kwotę zadłużenia albo które może mieć dla nas wartość sentymentalną;
  • czy zapisy umowy uprawniają firmę do wyznaczenia zabezpieczenia w przyszłości, wedle uznania firmy;
  • czy pojawiają się dodatkowe opłaty zapisane w umowie, np. za rozpatrzenie wniosku, za wydanie decyzji, prowizje, opłaty za wizyty przedstawiciela pożyczkodawcy w domu, ubezpieczenia – jeśli tak, to trzeba policzyć je, suma tych opłat może znacznie podwyższać koszt pożyczki (być może firma w ogóle nie zamierza udzielić pożyczki, a jedynie pobrać opłaty ponoszone przez klienta z góry!).

Jeżeli nie rozumiemy jakiegoś zapisu w umowie, zawsze możemy poprosić o wyjaśnienie. Warto pytać o szczegóły. W wypadku wątpliwości należy poprosić o wzorce dokumentów i skonsultować je z prawnikiem lub z doradcą z Biura Porad Obywatelskich.

Nie należy korzystać z usług finansowych, których się nie rozumie. Jeśli oferujący usługi nie chce lub nie potrafi wyjaśnić ich zasad, lepiej zrezygnować z takiej propozycji.

Na co jeszcze warto zwrócić uwagę. Wiele reklam zachęca hasłami „pożyczka bez BIK”, „nawet z komornikiem”, „dla osób ze złą zdolnością kredytową”. Z reguły hasła takie kierowane są do osób, które miały w przeszłości problemy z terminową spłatą swoich zobowiązań i dlatego banki odmawiają im kolejnego kredytu. Pożyczka „bez BIK” czy „z komornikiem” jest zwykle bardzo kosztowna. Decydując się na zaciągnięcie takiej „szybkiej pożyczki” ryzykujemy wpadnięciem w tzw. spiralę zadłużenia. A wtedy zwykle nie da się już uniknąć egzekucji komorniczej.

Niekiedy instytucje finansowe namawiają nas na ubezpieczenie kredytu. Trzeba zdawać sobie sprawę, że ubezpieczenie kredytu nie jest obowiązkowe i zwiększa wysokość miesięcznych opłat. Podejmując decyzję o ubezpieczeniu należy dokładnie przeczytać umowę ubezpieczeniową i warunki ubezpieczenia, zwrócić uwagę co faktycznie ubezpiecza ta umowa tzn. w jakiej sytuacji będziemy mogli skorzystać z ubezpieczenia i na jak długo. Najczęściej w samej umowie nie ma tych zapisów lecz dopiero w tzw. „warunkach ubezpieczenia”. Jeśli jednak zdecydujemy się na ubezpieczenie kredytu to wraz z umową kredytową musimy otrzymać umowę ubezpieczenia oraz warunki ubezpieczenia.

Podsumowując wybierając kredyt dobrze wziąć pod uwagę następujące kwestie:

  • czy jest możliwy indywidualny tryb spłaty;
  • czy jest możliwość zawieszenia pewnej liczby rat, bez konsekwencji w postaci dodatkowych opłat tzw. wakacje kredytowe
  • jaka jest wielkość rat i przez jaki okres będziemy je spłacać, czy jest możliwy indywidualny plan spłat;
  • cel na jaki uzyskujemy pożyczkę;
  • wymagany wkład własny;
  • czy wysokość kredytu umożliwi nam zrealizowanie naszej potrzeby;
  • jakie są wymagane formalności (czy umowa jest jasno sformułowana, czy jasne są procedury banku) i zabezpieczenia (żyranci, hipoteka, ubezpieczenie);
  • koszty kredytu tzn. przy ewentualnej wcześniejszej spłacie, prowizja, opłaty karne, oprocentowanie, ubezpieczenie;

3.4. Niebezpieczny dług

Dług staje się niebezpieczny wówczas, gdy po uregulowaniu raty pożyczki nie wystarcza na bieżące wydatki i na nasze zobowiązania szczególnie na opłatę mieszkania, zakup leków.

Jeśli znajdziemy się w sytuacji, że mamy większe zobowiązania finansowe niż dochody, trzeba podjąć jak najszybciej następujące kroki:

  • przeanalizować swój budżet domowy pod kątem oszczędzania, czy faktyczne wszystkie ponoszone wydatki są konieczne;
  • przeanalizować swoją sytuację pod kątem zwiększenia dochodów poprzez podjęcie dodatkowej pracy, skorzystanie z pomocy finansowej np. uzyskanie dodatku mieszkaniowego, zasiłku z pomocy społecznej
  • ustalić długi priorytetowe tzn. takie które powinny być spłacane w pierwszej kolejności.

Trzeba wziąć pod uwagę grożące konsekwencje, które się wiążą z ich nieuregulowaniem, np. zadłużenie mieszkaniowe może doprowadzić do utraty mieszkania, zadłużenia za media – ich odcięcie, zadłużenia alimentacyjne – nawet pozbawienie wolności (w przypadku uporczywego uchylania się od obowiązku alimentacyjnego);

Uwaga.aiUwaga!

Należy unikać decyzji o pożyczeniu pieniędzy na spłatę istniejących długów. Przed podjęciem takiej decyzji warto skonsultować się z bezstronnym specjalistą.

Ponadto należy o zmianie swojej sytuacji poinformować wierzycieli. Trzeba to zrobić jak najszybciej najlepiej jeszcze wtedy gdy nie zalegamy z płatnościami. Przedstawiając wierzycielom swoją aktualną sytuację (warto dołączyć opracowane przez siebie zestawienie dochodów i wydatków) jednocześnie przedstawić realną propozycję spłaty zadłużenia. Starać się wpłacać na poczet długu jakąkolwiek należność. W większości przypadków mała, ale regularna spłata jest lepsza aniżeli jej brak. Jeśli wierzycieli jest kilku to trzeba podjąć rozmowy z nimi wszystkimi. Jeżeli reprezentant wierzyciela, z którym podejmujemy rozmowy na temat długów nie chce nam pomóc, trzeba skontaktować się z kimś na wyższym stanowisku. Nawet jeżeli okaże się to bardzo trudne, nie należy zaprzestawać prób uzyskania porozumienia z wierzycielem. Prowadząc rozmowy z wierzycielem, nawet gdy nie mamy jeszcze decyzji o zmianie wysokości rat wpłacajmy na poczet długu proponowana kwotę. Konieczne jest reagowanie na wszelkie otrzymywane pisma (od wierzycieli, z sądu), dostarczanie wszystkich wymaganych informacji, uczestniczenie w rozprawach.

3.5. Co może zająć komornik?

Kiedy nie płacimy w terminie, kredytów lub pożyczek, czyli naszych zobowiązań może dojść do egzekucji komorniczej. Przeważnie wierzyciel kieruje sprawę do sądu o wydanie nakazu zapłaty. Po nadaniu nakazowi klauzuli wykonalności staje się podstawą do wszczęcia egzekucji. Inaczej może ta procedura wyglądać w przypadku kredytów bankowych – często już w umowie kredytowej zgadzamy się na dobrowolną egzekucję, więc bank występuje do sądu jedynie o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu.

Warto pamiętać o tym, że komornik prowadzi egzekucję na zlecenie wierzyciela. Dlatego wszelkie negocjacje należy prowadzić nie z komornikiem tylko z wierzycielem, ponieważ tylko on może spowodować, że komornik odstąpi od egzekucji.

Komornik za swoją pracę pobiera wynagrodzenie (podstawowa opłata dla komornika to 15% egzekwowanej kwoty, choć istnieją w tym zakresie liczne wyjątki). Koszty te ponosimy my czyli dłużnicy.

Komornik, może zająć otrzymywane przez nas dochody, oszczędności, posiadane przez nas wartościowe przedmioty, a także mieszkanie czy dom. Musi nam jednak pozostać pewna kwota tak abyśmy mogli zaspokoić podstawowe potrzeby.

W zależności od rodzaju dochodów, przepisy prawa określają jaka kwota może być zajęta przez komornika:

  1. Emerytury i renty (rodzinne, z tytułu niezdolności do pracy). Komornik może zająć 25% naszej emerytury lub renty. Bezwzględnej ochronie podlega jedynie połowa najniższej emerytury i renty (obecnie najniższa emerytura wynosi 880,45 zł brutto, a więc kwota która musi nam pozostać to jedynie 840,23 zł). Od tej reguły jest wiele wyjątków np. w przypadku egzekucji alimentów komornik może zająć 60% świadczenia.
  1. Umowy o pracę. Co do zasady, wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę podlega egzekucji w połowie. Ochronie podlega jedynie najniższe wynagrodzenie Jeśli osiągamy zarobki niewiele wyższe od najniższego wynagrodzenia, które obecnie wynosi 1600 zł. brutto, to komornik może nam zająć jedynie kwotę przekraczającą to najniższe wynagrodzenie. W przypadku zadłużenia alimentacyjnego komornik może zająć 3/5 wynagrodzenia i najniższe wynagrodzenie nie jest chronione!
  1. Umowy zlecenia i o dzieło. W przypadku umowy zlecenia i o dzieło komornik zazwyczaj zajmuje całość naszego wynagrodzenia. Jednak, gdy umowa zlecenie czy o dzieło jest naszym jedynym źródłem utrzymania (otrzymywanym cyklicznie np. co miesiąc), to możemy się domagać ochrony (na podstawie art. 833 par 2 Kodeksu postępowania cywilnego) takiej samej jak w przypadku wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę. Ochronie podlegają wynagrodzenia z tych umów tylko w sytuacji, kiedy są to nasze jedyne źródła utrzymania.
  2. Konto bankowe. Kwoty znajdujące się na koncie bankowym również podlegają zajęciu, nie tylko lokaty ale również rachunek bieżący (nawet gdy wpływa na konto wynagrodzenie za pracę lub emerytura). Przepisy określają, że środki na koncie są wolne od egzekucji do wysokości trzykrotnego przeciętnego wynagrodzenia (art. 54 ustawy prawo bankowe), które obecnie wynosi 4.022,23 zł. Nie oznacza to, że musi nam na koncie zostać 12.066 zł. Liczone jest wysokość wpływów od momentu zajęcia konta. Jeśli łączna suma wpływów na konto osiągnie wysokość trzykrotnego przeciętnego wynagrodzenia, komornik ma prawo zająć wszystkie pieniądze zgromadzone na koncie i pozostawić nas bez środków do życia. Dlatego czasami warto pobierać świadczenia „do ręki” i zamknąć rachunek bankowy zanim dojdzie do egzekucji. Bywa też tak, że gdy komornik zajmie konto bankowe to bank je blokuje tzn. nie wypłaca ani nam należności (mimo iż wysokość wpływów nie osiągnęła jeszcze kwoty ok. 11.000 zł) ani nie przekazuje ich komornikowi. W takiej sytuacji należy zwrócić się do banku na piśmie powołując się na zapis art. 54 ustawy prawo bankowe, że mamy jeszcze prawo do wypłaty swoich należności.
  1. Zasiłki z pomocy społecznej. Świadczenia z pomocy społecznej nie podlegają egzekucji (art. 831 par 1 ust 6 Kodeksu postępowania cywilnego). Ale gdy środki te wpłyną na konto bankowe, to traktowane są wyłącznie jako środki zgromadzone na koncie i mogą być zajęte (patrz punkt 4).
  1. Ruchomości. Komornik nie może zająć wszystkich naszych rzeczy czyli ruchomości, musi nam pozostawić niezbędne przedmioty domowe, pościel, bieliznę, codzienne ubrania, zapasy żywności i opału potrzebne na okres jednego miesiąca. Nie może również zająć narzędzi i innych przedmiotów, które są niezbędne do wykonywania przez nas pracy zarobkowej (może jednak zająć samochód). Może natomiast zająć posiadane przez nas pozostałe ruchomości, np. telewizor, meble, komputer. Zawsze sporządza się protokół zajęcia, a na zajętych przedmiotach umieszcza informację o zajęciu. Przedmioty te mogą być sprzedane na licytacji. Cena wywoławcza w pierwszym terminie wynosi ¾ wartości, a jeśli nie będzie nabywcy, to przy drugiej licytacji może zostać obniżona do połowy wartości zajętych przedmiotów. Przedmioty te mogą być również sprzedane bez licytacji, z tzw. „wolnej ręki” o ile wyrazimy na to zgodę jako dłużnicy i określimy minimalną żądaną cenę.
  1. Nieruchomości. Zajmując nieruchomość (mieszkanie, działkę) komornik składa wniosek o wpis do księgi wieczystej informacji o wszczęciu egzekucji z nieruchomości, dokonuje opisu i oszacowania nieruchomości, a następnie przeprowadza licytację. Cena wywoławcza wynosi ¾ wartości nieruchomości. Jeśli nie znajdzie się kupiec w pierwszym terminie, to w drugim terminie cena spada do 2/3 wartości nieruchomości (art. 983 Kodeksu postępowania cywilnego). Z uzyskanej z licytacji ceny komornik pokrywa dług, a także swoje koszty, koszty biegłego, który szacuje wartość nieruchomości i koszty sądowe. Jeśli komornik prowadzi egzekucję bez zachowania powyższych ograniczeń możemy złożyć na niego skargę. Skargę składa się w terminie 7 dni do Sądu Rejonowego w rejonie którego działa komornik. Opłata od skargi to 100 zł. Wierzyciel może sprzedać nasz dług np. jakiejś firmie windykacyjnej. Firma, która go kupiła ma tylko takie prawa jak nasz pierwotny wierzyciel nie ma uprawnień komornika tzn. nie może bez naszej zgody wejść do naszego mieszkania, zająć naszych rzeczy. Przedawnienie należności wobec banku, instytucji pozabankowej następuje po 3 latach od daty kiedy należność stała się wymagalna np. od daty wypowiedzenia umowy lub od daty kiedy zgodnie z umową powinniśmy spłacić cały kredyt. Jeśli otrzymamy nakaz zapłaty i dotyczyć on będzie długu przedawnionego możemy w terminie podanym w nakazie złożyć od niego sprzeciw. W sprzeciwie możemy napisać, że „długu nie uznajemy w związku z jego przedawnieniem zgodnie z art. 118 Kodeksu cywilnego”. Wówczas sąd przeanalizuje czy faktycznie ta należność jest przedawniona. Jeśli nie złożymy sprzeciwu wówczas postępowanie sądowe przerywa bieg przedawnienia i teraz dopiero po 10 latach dług się przedawni. Pod warunkiem, że wierzyciel nie podejmie żadnych kroków aby go wyegzekwować.

Podsumowując jeśli mamy kłopoty z wywiązaniem się ze swoich zobowiązań należy pamiętać aby:

  • Nie ignorować problemu.
  • Nie zaciągać pochopnie nowych długów, aby spłacić stare.
  • Upewnić się, o korzystaniu ze wszystkich przysługujących świadczeń.
  • Kontaktować się ze wszystkimi wierzycielami.
  • Najpierw zająć się długami priorytetowymi.
  • Pamiętać, że lepiej spłacać mniejsze kwoty, niż nic.
  • Nie poddawać się – jeżeli wierzyciel nie chce przyjąć przedstawionych propozycji, ponawiać je.
  • Reagować na wszelkie otrzymywane pisma, uczestniczyć w rozprawach.
  • Zachowywać kopie wszystkich otrzymywanych i wysyłanych pism.

3.6. Przedawnienie – co to jest?

Wiemy wszyscy, że zobowiązania powinny być regulowane w terminie. Dotrzymywanie umów jest przecież podstawową zasadą. Płacimy więc rachunki, raty, podatki, wnosimy opłaty czynszowe, płacimy za telefony oraz inne media. Kiedy nagle otrzymujemy od firmy windykacyjnej wezwanie do zapłaty zadłużenia sprzed wielu lat z pomocą przychodzi nam instytucja przedawnienia. Przedawnienie polega na tym, że po upływie określonego, wynikającego z ustawy czasu, wierzyciel traci prawo do zmuszenia nas, jako dłużnika do spełnienia świadczenia, czyli spłaty zaległego zadłużenia.

Przedawnienie nie jest jednak uwzględniane z urzędu. Musimy podnieść ten zarzut w postępowaniu sądowym. Jeżeli więc wierzyciel wniesie do sądu pozew o zapłatę, w którym domagać się będzie, żebyśmy spłacili stary dług, powinniśmy powołać się na zarzut przedawnienia aby powództwo zostało oddalone. Konieczne jest więc działanie z naszej strony. Bez zgłoszenia tego zarzutu sąd rozpatrzy wniesiony przez wierzyciela pozew, jakby przedawnienie nie nastąpiło.

Terminy przedawnienia roszczeń muszą wynikać z ustawy i nie mogą być skracane ani wydłużane w umowie. Terminy przedawnienia są liczone od momentu wymagalności roszczenia, czyli np. od końca terminu widniejącego na mandacie lub od dnia, w którym upływa termin płatności kolejnego miesięcznego rachunku, a przypadku np. kredytów bankowych, od wypowiedzenia umowy kredytowej, a jeśli umowa nie została rozwiązana, od ostatniego dnia ustalonej spłaty. Podstawowym terminem przedawnienia roszczeń jest 10 lat, ale przepisy dotyczące poszczególnych zobowiązań mogą wprowadzać inne terminy przedawnienia.

Podstawowe terminy przedawnień:

10 lat

  • wszelkie roszczenia stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu powołanego do rozpoznawania spraw danego rodzaju albo orzeczeniem sądu polubownego, jak również roszczenie stwierdzone ugodą zawartą przed sądem albo przed sądem polubownym lub ugodą zawartą przed mediatorem i zatwierdzoną przez sąd (chociażby termin przedawnienia roszczeń tego rodzaju był krótszy). Jeżeli stwierdzone w ten sposób roszczenie obejmuje świadczenia okresowe, roszczenie o świadczenie okresowe należne w przyszłości ulega przedawnieniu trzyletniemu;

5 lat

  • roszczenia z tytułu zachowku;
  • zobowiązania podatkowe, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku;
  • składki wobec ZUS,
  • mandaty za złe parkowanie, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym mandaty lub kary powinny zostać uiszczone;

3 lata

  • roszczenia o świadczenie okresowe (m.in. opłaty za mieszkanie, telefon, energię elektryczną, gaz, alimenty);
  • roszczenia związane z prowadzeniem działalności gospodarczej (m.in. roszczenia banków lub firm windykacyjnych przeciwko nam);
  • roszczenia ze stosunku pracy, licząc od dnia, kiedy to roszczenie stało się wymagalne;

2 lata

  • roszczenia wynikające z umowy o dzieło, przy czym okres dwuletni liczony jest od daty oddania dzieła, a jeśli dzieło nie zostało wydane – od dnia, w którym wg umowy powinno być oddane;

1 rok

  • roszczenia kupującego w przypadku stwierdzenia, że zakupiony towar nie jest zgodny z umową;
  • roszczenia przewoźnika z tytułu jazdy bez ważnego biletu.

Jednak każdy z podanych terminów przedawnienia może zostać przerwany, a po przerwaniu zaczyna biec od nowa i jest od nowa liczony. Co może przerwać bieg przedawnienia? Będzie to każda czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń albo przed sądem polubownym. Chodzi tu np. o wniesienie pozwu do sądu przez wierzyciela lub złożenie wniosku o egzekucję prawomocnego wyroku sądu do komornika sądowego, ale też uznanie przez nas roszczenia, np. poprzez zapłatę części należności, rozłożenie zobowiązania na raty, zaakceptowanego naszym podpisem. Przerwanie biegu przedawnienia może też nastąpić przez podjęcie mediacji, np. przed mediatorem sądowym.

Jeśli więc mamy wątpliwości, czy dane roszczenie nie jest przedawnione, nie uznawajmy go ani nie podejmujmy mediacji, np. poprzez ugodę co do spłaty w bardzo atrakcyjnych ratach. W przeciwnym bowiem razie, przerwiemy bieg terminu przedawnienia i tym samym nie będziemy mogli zwolnić się z odpowiedzialności za dług.

3.7. Czym jest nakaz zapłaty i jak składać od niego sprzeciw?

Jeśli mamy niespłacone zobowiązania to pomimo, że zadłużenie jest sprzed lat, wierzyciel lub firma windykacyjna może w każdym momencie wystąpić przeciwko nam do sądu, jeśli chce odzyskać pieniądze. Wydanie nakazu zapłaty nie oznacza, że roszczenie faktycznie jest zasadne. Sąd nie rozpatruje bowiem zarzutów, jakie mogą stać się podstawą do oddalenia powództwa. Musimy to zrobić sami. Dlatego tak ważne jest odbieranie korespondencji. Jeśli mamy rację, ale nie przedstawimy tego w sądzie w określonym terminie, nakaz zapłaty uprawomocni się i egzekucję długu będzie mógł podjąć komornik.

Istnieją dwa rodzaje nakazów zapłaty – w postępowaniu upominawczym i w postępowaniu nakazowym. W obu przypadkach postępowanie w sądzie odbywa się na posiedzeniu niejawnym, czyli bez naszego udziału. Sąd bierze pod uwagę tylko okoliczności i dowody wskazane przez powoda, czyli naszego wierzyciela.

Nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym jest prostą i skuteczną metodą przyspieszającą postępowanie sądowe w sprawach o zapłatę, kiedy roszczeniem są pieniądze.

Nakaz zapłaty nie może zostać wydany gdy:

  1. roszczenie jest bezzasadne;
  2. przytoczone okoliczności budzą wątpliwość;
  3. zaspokojenie roszczenia zależy od świadczenia wzajemnego;
  4. miejsce pobytu pozwanego nie jest znane, albo nie można mu doręczyć nakazu w kraju.

Bezzasadność roszczenia, czyli wątpliwość, że okoliczności przedstawione w pozwie nie uzasadniają roszczenia musi być na tyle oczywista, żeby sąd nie wydał nakazu. Sąd nie przeprowadza bowiem postępowania dowodowego. Bazuje jedynie na dokumentach dołączonych przez powoda oraz na jego twierdzeniach zawartych w pozwie.

Oznacza to, że nakaz zapłaty może zostać wydany niesłusznie, ponieważ sąd zna tylko tą część sprawy, która została przedstawiona przez powoda. Powód nie ma bowiem żadnego interesu żeby wskazywać sądowi argumenty przemawiające na jego niekorzyść. Dlatego tak ważny jest nasz udział w postępowaniu.

Dla nas, jako pozwanych, postępowanie rozpoczyna się w chwili, gdy otrzymujemy z sądu kopertę, w której znajduje się nakaz zapłaty wraz z odpisem pozwu i załączników. Od dnia odebrania nakazu zapłaty zaczyna biec 14-dniowy termin na złożenie przez nas sprzeciwu do sądu. W tym przypadku data odebrania nakazu będzie bardzo ważna. Należy ją zanotować. Dzień następny będzie pierwszym dniem, który będzie się liczył do terminu na wniesienie sprzeciwu (dni wolne są również liczone).

Uwaga.aiUwaga!

Czternastodniowy termin na złożenie sprzeciwu od nakazu zapłaty jest nieprzekraczalny. Nawet najlepsze argumenty nie będą miały znaczenia, jeśli przedstawimy je po terminie.

Sprzeciw wniesiony w terminie oraz przez właściwą osobę spowoduje, że sprzeciw traci moc. Dzieje się tak z mocy prawa i nie ma znaczenia, jakie argumenty przedstawiliśmy w sprzeciwie – chociaż oczywiście ich jakość będzie miała wpływ na dalszy przebieg postępowania. Jeśli nasze argumenty nie będą przez sąd uwzględnione musimy się liczyć z dodatkowymi kosztami sądowymi oraz koniecznością zapłaty dodatkowych odsetek za czas trwania postępowania.

Dlatego argumenty będące podstawą do sprzeciwu muszą być przemyślane. Jeśli nie chcemy lub nie możemy uregulować należności, z którą występuje wierzyciel, ponieważ brakuje nam środków, a roszczenie jest bardzo wysokie, nie będzie to przez sąd brane pod uwagę. Brak środków, czy nawet bieda nie mogą być podstawą uzasadniającą oddalenie roszczenia.

Najczęstsze przyczyny, które mogą stać się podstawą do podważenia nakazu zapłaty:

Przedawnienie – przedawnienie jest brane pod uwagę przez sąd jedynie na zarzut, czyli tylko w przypadku gdy przedstawimy to w sprzeciwie. Więc nawet jeśli pozew dotyczy jednoznacznie przedawnionego roszczenia sąd wydaje nakaz zapłaty. Złożenie sprzeciwu z zarzutem przedawnienia powinno prowadzić do oddalenia powództwa, wraz z ewentualnym zasądzeniem na rzecz pozwanego kosztów postępowania.

Uwaga.aiUwaga!

Termin przedawnienia liczy się różnie dla różnych długów. Zanim więc podniesiemy zarzut przedawnienia przed sądem upewnijmy się, że faktycznie jest to zasadne.

Świadczenie zostało spełnione – dotyczy sytuacji, kiedy zaległość, z którą występuje wierzyciel została przez nas spłacona w całości lub chociaż w części i mamy na to dowód. Możemy to przedstawić i uzasadnić w sprzeciwie, np. nie uznając właśnie tej części roszczenia, która została spłacona.

Roszczenie jest nienależne – może to nastąpić np. w przypadku, kiedy powód domaga się spłaty zobowiązania na podstawie umowy, która nie jest ważna lub w pozwie zostały podane dane niewłaściwej osoby jako zobowiązanego.

Roszczenie jest sporne – jeśli np. pozew dotyczy zapłaty za wykonaną usługę, ale pozwany kwestionuje prawidłowość jej wykonania. Może to nastąpić, gdy wysokość wynagrodzenia nie wynika z umowy w jednoznaczny sposób i każda ze stron może określać ją w innej wysokości.

Przyczyn, które mogą stać się podstawą do podważenia nakazu zapłaty może być więcej, ale w każdej z tych sytuacji koniecznie należy złożyć sprzeciw, aby przedstawić swoje racje. Opisać dokładnie zarzuty przeciwko twierdzeniom zawartym w pozwie i dołączyć dowody na ich poparcie.

Uwaga.aiUwaga!

Jeżeli nakaz zapłaty został sformułowany na druku urzędowym, sprzeciw również musi zostać wniesiony na druku. Druk możemy pobrać nieodpłatnie w każdym najbliższym sądzie. Musimy pamiętać, że wszystkie rubryki w sprzeciwie powinny zostać wypełnione, a jeśli któraś z nich nas nie dotyczy, powinna zostać przekreślona.

Sprzeciw od nakazu zapłaty nie podlega opłacie.

Nieodebranie nakazu zapłaty

Nieodebranie nakazu zapłaty nie spowoduje, że nasza sytuacja się poprawi – wręcz przeciwnie. Najbardziej prawdopodobne jest, że sąd uzna, iż nakaz został doręczony z chwilą upływu dwóch tygodni od pierwszego awizowania przesyłki. W konsekwencji nakaz uprawomocni się, a my pozbawimy się możliwości przedstawienia swojego stanowiska.

Uwaga.aiUwaga!

Jeśli nakaz zapłaty został prawidłowo zaadresowany i są w nim nasze prawidłowe dane osobowe sąd uzna, że został prawidłowo dostarczony, nawet jeśli nie zostanie przez nas odebrany.

Prawidłowe wniesienie sprzeciwu (w terminie 14-dni) spowoduje, że sprawa będzie toczyła się dalej. Przewodniczący sądu przekaże stronie powodowej treść naszego sprzeciwu (dlatego sprzeciw zawsze składamy w co najmniej dwóch egzemplarzach – po jednym dla sądu i powoda, trzeci pozostawiamy sobie) oraz wyznaczy rozprawę. Teraz od reakcji powoda będzie zależało, czy dojdzie do posiedzenia sądu z naszym udziałem. Często nasze argumenty przedstawione w sprzeciwie powodują, że powód wycofuje pozew z sądu, ponieważ nie chce ponosić dodatkowych kosztów i do sprawy z obecnością obu stron nie dochodzi. Dzieje się tak, kiedy nasze twierdzenia przedstawione w sprzeciwie będą dawały podstawy do ich uznania, np. kiedy w uzasadnionym przypadku podniesiemy zarzut przedawnienia. Powód wycofując pozew z sądu nie rezygnuje jednak ze swojego roszczenia. Oznacza to, że w każdej chwili może ponowić pozew licząc, że tym razem nie złożymy sprzeciwu o czasie. Jeśli natomiast sprzeciw nie zostanie prawidłowo wniesiony, sprawa jest automatycznie przegrywana. Wielu pozwanych nie składa sprzeciwów od nakazu zapłaty, co powoduje, że zaraz po jego uprawomocnieniu się (upływie terminu na wniesienie sprzeciwu) powód może rozpoczynać egzekucję. Nakaz zostaje zaopatrzony w klauzulę wykonalności, która staje się podstawą do prowadzenia egzekucji komorniczej.

Postępowanie nakazowe

Pomimo wielu zbieżności postępowanie upominawcze różni się od postępowania nakazowego. Postępowanie nakazowe jest postępowaniem bardzo sformalizowanym. W tym postępowaniu pozycja procesowa powoda jest w sposób znaczący uprzywilejowana względem pozwanego.

Wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym jest możliwe tylko w przypadku gdy powód dysponuje dokumentami takimi jak:

  • dokument urzędowy;
  • weksel;
  • zaakceptowany przez dłużnika rachunek;
  • wezwanie dłużnika do zapłaty i pisemne oświadczenie dłużnika o uznaniu długu;
  • zaakceptowane przez dłużnika żądaniem zapłaty, zwrócone przez bank i nie zapłaconym z powodu braku środków na rachunku bankowym

W przypadku nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym, powinniśmy złożyć zarzuty w terminie 14 dni od otrzymania nakazu zapłaty, w których, tak jak powyżej, podać wszystkie twierdzenia, zarzuty oraz dowody na ich poparcie. Jeżeli w określonym terminie nie złożymy zarzutów, nakaz zapłaty stanie się prawomocny.

Uwaga.aiUwaga!

Zarzuty od nakazu zapłaty podlegają opłacie w wysokości trzech czwartych opłaty od pozwu w danej sprawie (w praktyce najczęściej będzie to 3,75% wartości przedmiotu sporu). Może się okazać, że jest to duża opłata, jeśli kwota dochodzona przez wierzyciela to np. kilkanaście tysięcy złotych. Możemy w takim przypadku występować do sądu z wnioskiem o zwolnienie z kosztów.

3.8. Upadłość konsumencka

Wiele osób zaciąga różne zobowiązania finansowe: kredyty, pożyczki, zakupy na raty. Większość je spłaca. Czasami jednak zdarzają się sytuacje nieprzewidziane - chorujemy, stajemy się bezrobotni i tracimy płynność finansową. Bank wypowiada umowę, a dług zaczyna rosnąć w bardzo szybkim tempie. Po jakimś czasie zdajemy sobie sprawę, że nie będziemy go w stanie spłacić do końca życia. Kiedyś była to sytuacja bez wyjścia. Jednak 31 grudnia2014r. weszły nowe przepisy dotyczące ogłaszania tzw. upadłości konsumenckiej. Obecnie ogłaszanie upadłości jest łatwiejsze.

Upadłość konsumencka to postępowanie sądowe dla osób, które są niewypłacalne, czyli nie mogą spłacać swoich długów. W wyniku tego postępowania część (lub nawet całość) zadłużenia ulega umorzeniu, a  sąd ustala plan spłaty wierzycieli.

Co do zasady, nie ma dolnej granicy kiedy można ogłosić upadłość (tzn. przy jakim długu), wyjątek - sąd może oddalić wniosek o upadłość, jeżeli opóźnienie w spłacie nie przekracza 3 miesięcy i 10% wartości naszego majątku.

Upadłość może ogłosić każdy z nas, pod warunkiem że nie prowadzi działalności gospodarczej (nawet niezarejestrowanej, czyli np. udzielanie korepetycji czy sprzątanie mieszkania sąsiadki). Nie mogą jej także ogłosić osoby, które w przeszłości prowadziły działalność i wtedy powstały ich długi, chyba że nie były one związane z prowadzoną działalnością.

Uwaga.aiUwaga!

w takim przypadku działalność gospodarcza musi być wyrejestrowana (nie wystarczy, że jest zawieszona).

Jeżeli pozostajemy w małżeństwie i oboje mamy długi, to każdy z małżonków składa oddzielnie wniosek o ogłoszenie upadłości.

Jak ogłosić upadłość konsumencką?

Procedurę rozpoczynamy od złożenia do sądu (wydział gospodarczy ds. upadłościowych i naprawczych) wniosku o ogłoszenie upadłości konsumenckiej. Przygotowanie wniosku będzie wymagało od nas nakładu pracy. We wniosku musimy szczegółowo wymienić wszystkie nasze zadłużenia (trzeba podać kiedy była zawarta umowa o pożyczkę/kredyt, nr umowy, wysokość zadłużenia); opisać co wchodzi w skład naszego majątku (nawet jeśli są to tylko ruchomości takie jak pralka, lodówka, telewizor itp, to podajemy producenta sprzętu, rok produkcji i szacowaną wartość), a także podać przyczyny niewypłacalności, czyli kiedy i dlaczego przestaliśmy spłacać nasze zobowiązania.

Pomoc w sporządzeniu wniosku o upadłość konsumencką można uzyskać w Biurze Porad Obywatelskich.

Sporządzony przez nas wniosek rozpatruje sąd. Najprawdopodobniej będziemy wezwani na jego posiedzenie. Jeżeli sąd uzna, że nasz przypadek kwalifikuje się do ogłoszenia upadłości, to wyznaczy syndyka masy upadłościowej. Od tej pory cały nasz majątek staje się masą upadłościową. Syndyk ten majątek spienięża (oczywiście jeżeli jest co spieniężyć) i spłaca z niego wierzycieli. Jeśli majątku nie starcza (a przeważnie tak jest), to sąd ustala dla nas plan spłat wierzycieli, biorąc przy tym pod uwagę nasze możliwości zarobkowe i potrzeby. Taki plan będzie ustalony na nie więcej niż 36 miesięcy. W niektórych, wyjątkowych sytuacjach może on trwać maksymalnie 54 miesiące.

Wazne.aiUwaga!

Brak dochodów nie może być podstawą do oddalenia przez sąd wniosku o upadłość.

W sytuacji, gdy dłużnik naprawdę nie posiada żadnego majątku ani dochodów (np. jedynym jego źródłem utrzymania są zasiłki z Ośrodka Pomocy Społecznej), to sąd może go wyjątkowo zwolnić ze zobowiązań bez ustalenia planu spłaty i nie wyznaczyć syndyka.

Jeśli plan spłaty jest ustalony, a my go nie wykonamy, sąd na ogłoszenie upadłości nam nie pozwoli. W takim przypadku spotka nas także dodatkowa „kara” - przez 10 lat nie będziemy mogli o ogłoszenie upadłości występować.

W okresie realizacji planu spłat jesteśmy zobowiązani co roku składać do sądu sprawozdanie. Przez ten czas bez wiedzy i zgody syndyka nie możemy zawierać żadnych nowych zobowiązań (np. podpisać umowy na abonament telefoniczny). O każdej zmianie naszej sytuacji, takiej jak podjęcie pracy, czy utrata dodatkowego źródła dochodu, musimy informować sąd.

W jakich sytuacjach nie można ogłosić upadłości konsumenckiej?

Sąd oddali wniosek o ogłoszenie upadłości, jeżeli stwierdzi, że sami przyczyniliśmy się do naszej niewypłacalności np. zaciągając pożyczkę z zamiarem jej nie spłacania lub jeżeli zamieścimy we wniosku nieprawdziwe dane czy pominiemy istotne informacje.

Jakie korzyści odnosimy z ogłoszenia upadłości?

Poza najbardziej oczywistą korzyścią, czyli umorzeniem naszego zadłużenia, dość istotne jest to, że wstrzymane zostają wszystkie prowadzone wobec nas postępowania sądowe i egzekucje komornicze. Jeżeli przed ogłoszeniem upadłości mieliśmy kilka postępowań sądowych i egzekucyjnych, to teraz będzie jedno postępowanie upadłościowe, a wierzyciele będą zaspokajani w równym stopniu (w wyniku likwidacji naszego majątku i planu spłat).

Ostatecznym efektem ogłoszenia upadłości jest całkowite zwolnienie z długów, ale pod warunkiem, że będziemy działać zgodnie z prawem i uczciwe.

Z jakich długów nie zwalnia nas upadłość konsumencka?

Upadłość nie zlikwiduje naszych długów wynikających z niewywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego, rent z tytułu odszkodowania (za wyrządzone komuś szkody), grzywien, obowiązku naprawiania szkody, zapłacenia nawiązki lub zadośćuczynienia (czyli to wszystko co wynika z wyroków karnych) oraz z obowiązku zadośćuczynienia orzeczonego przez sąd cywilny (np. za wypadek) a także ze zobowiązań, których we wniosku nie ujawniliśmy.

Po ogłoszeniu upadłości rozpoczynamy życie jako ludzie wolni od długów z nową, czystą kartą!

3.9. Możesz to zrobić sam – wzory pism

  1. Pismo do wierzyciela
  2. Pismo do banku o odblokowanie konta
  3. Skarga na czynności komornika
Wzór pisma do wierzyciela

Miejscowość …………….

data ............................

Swoje dane:

Imię i nazwisko

Miejsce zam

Nazwa i adres wierzyciela

………………...…………..

Krótko napisać o co zwracamy się do wierzyciela np. o rozłożenie zadłużenia na raty, zmianę wysokości rat.

Uzasadnienie

Opisać dokładnie swoją sytuację, co się zmieniło, dlaczego nie jesteśmy w stanie regulować należności, z czego wynika nasza propozycja.

(podpis)

Załączniki:

Wszystkie dokumenty potwierdzające sytuacje

Wzór pisma do banku w związku z zajęciem
konta bankowego:

Miejscowość …………….

data ............................

Nazwa i adres banku

……………………….....

Swoje dane:

Imię i nazwisko

Miejsce zam

Sygn. akt KM.

W dniu ……..…………… komornik ………...……….. przy
Sądzie Rejonowym wystąpił o zajęcie mojego konta bankowego nr ……………………………….......…………………

Zgodnie z art. 54 Prawa bankowego kwota wolna od zajęcia to kwota do wysokości trzykrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. Dotychczas nie wykorzystałam kwoty wolnej, a mimo to uniemożliwiliście mi Państwo wypłatę moich należności. Proszę o odblokowanie mojego rachunku i umożliwienie mi korzystania z niego zgodnie z art. 54 Prawa bankowego.

(podpis)

Wzór skargi na czynności komornika

Miejscowość …….....………...

data ...................................

Do Sądu Rejonowego Wydział
……................ w .…..........

Wierzyciel:

Nazwa

Adres

Dłużnik:

Imię i nazwisko

Adres zam.

Komornik:

Sygn. akt km

Wartość roszczenia:

Wartość przedmiotu zaskarżenia

Skarga na czynności komornika

Skarżący dłużnik wnosi:

  1. Skargę na następujące zaskarżone czynności ...........................................................................................
  2. O uchylenie lub o zmianę (wybrać właściwe) zaskarżonych czynności i dokonanie następujących czynności
    ..............................................................................
  3. O zasądzenie od wierzyciela na rzecz dłużnika kosztów postępowania według norm przepisanych.

Uzasadnienie

Skarżący zgłasza następujące zarzuty ………..……………
………………………....................................……………..

Swoje wnioski uzasadniam w następujący sposób ...........
.......................…………………………………………….....

(podpis)

Załączniki:

  1. Odpis skargi
  2. Dowód uiszczenia opłaty sądowej w wysokości 100 zł.
  3. ..............................................................................

Podstawa prawna:

  1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks Cywilny
    (Dz.U.214.121 t.j. ze zm.)
  2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 roku -Kodeks postępowania cywilnego
    (Dz.U.214.101 t.j. ze zm.)
  3. Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
    (Dz.U.2015.748 t.j. ze zm.)
  4. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 roku - Prawo bankowe
    (Dz.U.2015.128 t.j. ze zm.)
  5. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 roku - Kodeks pracy
    (Dz.U.2014.1502 t.j. ze zm.)
  6. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
    (Dz.U.2015.613 t.j.)
  7. Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych
    (Dz.U.2015.460 t.j)
  8. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy
    (Dz.U.2012.583 t.j.)
  9. Ustawa z dnia 15 listopada 1984 r. Prawo przewozowe
    (Dz.U.2012.915 t.j.)